Hz. Yunus (as)

yunus-baligi

Ad─▒ Kur’├ón’da ge├žen peygamberlerden biri.

Soyu, B├╝nyamin vas─▒tas─▒yla Ya’k├╗b (a.s)’a ve onun vas─▒tas─▒yla de ─░br├óhim (a.s)’a dayanmaktad─▒r. Baz─▒ alimlerin nakletti─čine g├Âre, ─░sa (a.s) annesinin ad─▒yla ─░sa b. Meryem diye an─▒ld─▒─č─▒ gibi, Y├╗nus (a.s) da annesinin ad─▒yla Y├╗nus b. Matta diye an─▒lmaktad─▒r. (─░bn Sa’d, Tabakat├╝’l-K├╝bra, Beyrut 1957, I, 55). Buh├ór├«’nin verdi─či bilgiye g├Âre ise, bu g├Âr├╝┼č yanl─▒┼čt─▒r. Asl─▒nda Matta, Y├╗nus (a.s)’─▒n annesinin de─čil, babas─▒n─▒n ad─▒d─▒r. Yani Y├╗nus (a.s), Y├╗n├╗s b. Matta diye an─▒l─▒nca, babas─▒n─▒n ad─▒yla an─▒lm─▒┼č olur (ez-Zeb├«d├«, Sahihi Buh├ór├« Muhtasar─▒ Tecridi Sarih Tercemesi ve ┼×erh├«, trc: Kamil Miras, Ankara, 1971, IX, 152).

Y├╗nus (a.s)’─▒n Ya’kub (a.s)’─▒n torunlar─▒ndan oldu─ču, Kur’├ón’da ┼č├Âyle haber verili┼čtir:

“N├╗h’a ve ondan sonra gelen peygamberlere vahyetti─čimiz gibi, sana da vahyettik. Nitekim ─░br├óhim’e, ─░smail’e, ─░sh├ók’a, Yakub’a, torunlar─▒na, ─░sa’ya, Eyy├╗b’a, Y├╗nus’a, Har├╗n’a, S├╝leyman’a da vahyetmi┼č ve Davud’a da Zeb├╗r’u vermi┼čtik” (en-Nis├ó, 4/163).

Bu ├óyette if├óde edildi─či gibi ─░s├ó (a.s), Eyy├╗b (a.s), Harun (a.s) ve S├╝leyman (a.s)’da Yunus (a.s) ile ayn─▒ soydan, Yakub (a.s)’─▒n torunlar─▒ndand─▒rlar.

Y├╗nus (a.s)’─▒n n├╝fusu y├╝z bini a┼čk─▒n bir ┼čehrin halk─▒na uyar─▒c─▒ ve tevhide ├ža─čr─▒c─▒ bir peygamber olarak g├Ânderildi─či, Kur’├ón’da ┼č├Âyle ge├žmektedir:

“Ve onu y├╝z bin insana, ya da daha fazla olanlara peygamber g├Ânderdik” (es-Saffat, 37/147).

O’nun peygamber olarak g├Ânderildi─či bu yerin Ninova ┼čehri oldu─ču nakledilmi┼čtir. Ninova ┼čehri, Dicle nehrinin k─▒y─▒s─▒nda, ┼čimdiki Musul’un yerinde bulunmaktayd─▒. Bu beldenin insanlar─▒ k├╝fr├╝n i├žinde bulunuyorlard─▒ ve putlara tapmakta idiler. Y├╗nus (a.s) onlar─▒ k├╝f├╝rden ve putperestlikten nehyetmek bir de onlara, k├╝f├╝rlerinden dolay─▒ tevbe etmelerini, Y├╝ce Allah’─▒n varl─▒─č─▒na ve birbirine inanmalar─▒n─▒ emretmek ├╝zere g├Ânderilmi┼čti (ez-Zemah┼čer├«, el-Ke┼č┼č├óf, Kahire, t.y., V, 126; et-Taber├«, Tarih, M─▒s─▒r 1326, II, 42).

Y├╗nus (a.s)’─▒n ad─▒, Kur’├ón’─▒n ├že┼čitli yerlerinde ge├žmekle ber├óber, Kur’├ón’daki s├╗relerden birine isim olarak verilmi┼čtir. Kur’an’─▒n onuncu s├╗resinin ad─▒, Y├╗nus s├╗residir.

Y├╗nus (a.s) milletini otuz ├╝├ž y─▒l Allah’a im├ón etmeye, k├╝f├╝rden kurtulmaya davet etti, tebli─čde bulundu ve peygamberlik vazifesini yerine getirdi. Ancak sadece iki ki┼či ona im├ón etti (─░bn Esir, el-K├ómil, Beyrut 1965, I, 360; Sahihi Buh├óri ve Tecridi Sarih Terc├╝mesi, IX, 152).

Milletinin bu ┼čekilde k├╝f├╝rde direnmesi ve im├óna gelmemesi, Y├╗nus (a.s)’─▒n zoruna gitti. Y├╝ce Allah onun bu k─▒zg─▒nl─▒─č─▒n─▒ ve bunun neticesinde milletini terketmeye kalk─▒┼čmas─▒n─▒ ┼č├Âyle haber vermi┼čtir:

“Z├╝nn├╗n (Y├╗nus)’a gelince, o, ├Âf keli bir halde ge├žip gitmi┼čti. Bizim kendisini asla s─▒k─▒┼čt─▒rmayaca─č─▒m─▒z─▒ zannetmi┼čti. Nih├óyet karanl─▒klar i├žinde; “Senden ba┼čka hi├ž bir il├óh yoktur. Seni tenzih ederim. Ger├žekten ben zalimlerden oldum!” diye niyaz etti.” (el-Enbiy├ó, 21/87).

Bu ├óyette Y├╗nus (a.s)’dan Z├╝nn├╗n diye bahsedilmi┼čtir. Z├╝nn├╗n, bal─▒k sahibi demektir. Kur’├ón’─▒n ba┼čka bir yerinde de, Y├╗nus (a.s) bu lakabla an─▒lm─▒┼čt─▒r:

“Sen Rabbinin h├╝km├╝n├╝ sab─▒rla bekle. Bal─▒k sahibi (Yunus) gibi olma. Hani, o dertli dertli Rabbine niyaz etmi┼čti” (el-Kalem, 68/48).

Hem bu ├óyette hem de yukar─▒daki ├óyette Y├╗nus (a.s)’─▒n sabretmemesine, Allah’─▒n emri olmadan milletini terketmeye kalk─▒┼čmas─▒na i┼č├óret edilmi┼čtir. Onun bu hali ├╝zerine, Y├╝ce Allah ┼č├Âyle buyurmu┼čtu:

“O halde, peygamberlerden azim sahibi olanlar─▒n sabretti─či gibi sen de sabret” (el-Ahk├óf, 46/35).

Allah’─▒n m├╝saadesi olmadan Y├╗nus (a.s)’─▒n ayr─▒lmaya kalk─▒┼čmas─▒, iyi netice vermemi┼čti. Ninova’dan ayr─▒lmak i├žin bir gemiye binmi┼čti. Geminin batmaya y├╝z tutmas─▒ ├╝zerine, hafiflemesi i├žin yolculardan birinin suya at─▒lmas─▒ gerekti. Kimin suya at─▒laca─č─▒n─▒ tesbit i├žin kur’a ├žekildi ve kur’a Y├╗nus (a.s)’a is├óbet etti. Bu durum kur’├ón’da ┼č├Âyle haber verilmi┼čtir:

“Gemide onlarla kar┼č─▒l─▒kl─▒ Kur’a ├žektiler de yenilenlerden oldu” (es-Saffat, 37/141).

─░┼čin daha ac─▒s─▒, Y├╗nus (a.s) denize at─▒ld─▒ktan sonra bir bal─▒k onu yutmu┼čtu. Y├╝ce Allah Kur’├ón’da onun bu durumunu ┼č├Âyle haber vermi┼čtir:

“Y├╗nus, (Rabbinden izinsiz olarak kavminden ayr─▒ld─▒─č─▒ i├žin) kendisi k├Ât├╝l├╝klerken, onu bir bal─▒k yuttu” (es-Saffat, 37/142).

Burada Y├╗nus (a.s) hatas─▒n─▒ anlam─▒┼č ve nefsini k─▒namaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Bal─▒─č─▒n karn─▒ndaki karanl─▒klarda:

“Senden ba┼čka il├óh yoktur. Sen eksikliklerden uzaks─▒n, y├╝cesin. Ben zalimlerden oldum!” (el-Enbiy├ó, 21/87) diye dua etmeye ve Allah’a yalvarmaya ba┼člad─▒. Bu ┼čekilde im├ón ve inan├žla Allah’a s─▒─č─▒nmas─▒ neticesinde, Y├╝ce Allah onu affetmi┼čti (el-Maverd├«, en-Nuketu ve’l-Uy├╗nu, Beyrut 1992, III, 465 vd). Y├╗nus (a.s)’─▒n duas─▒n─▒n kabul edildi─či ve Allah taraf─▒ndan ba─č─▒┼čland─▒─č─▒, Kur’├ón’da ┼č├Âyle dile getirilmi┼čtir:

“Biz de onun duas─▒n─▒ kabul ettik ve onu tasadan kurtard─▒k. ─░┼čte biz, insanlar─▒ b├Âyle kurtar─▒r─▒z” (el-Enbiy├ó, 21/88).

“E─čer tesbih edenlerden olmasayd─▒, (insanlar─▒n) yeniden diriltilecekleri g├╝ne kadar onun karn─▒nda kal─▒rd─▒” (es-Saffat, 37/143, 144).

G├╝c├╝ her ┼čeye yeten Y├╝ce Allah, bal─▒─č─▒n karn─▒ndaki Y├╗nus (a.s)’─▒ ├Âld├╝rmedi. Bir s├╝re sonra bal─▒k onu a─čz─▒ ile sahile b─▒rakm─▒┼čt─▒. Onun kurtulu┼č ve daha sonraki hafi, Kur’├ón’da ┼č├Âyle haber verilmi┼čtir:

“(Ama bal─▒─č─▒n karn─▒nda bizi and─▒, tesbih etti), biz de onu hasta bir halde a─ča├žs─▒z, bo┼č bir yere att─▒k ve ├╝zerine (g├Âlge yapmas─▒ i├žin) kabak t├╝r├╝nden bir a─ča├ž bitirdik” (es-Saffat, 37/145, 146).

Y├╗nus (a.s)’─▒n Allah taraf─▒ndan affedilmesi ve b├╝y├╝k bir tehlikeden kurtar─▒lmas─▒, Kur’├ón’─▒n ba┼čka bir yerinde dile getirilmi┼čtir:

“Sen Rabb’inin h├╝km├╝ne sabret, bal─▒k sahibi (Y├╗nus) gibi olma. Hani o, s─▒k─▒nt─▒dan yutkunarak (Allah’a) seslenmi┼čti. E─čer Rabb’inden ona bir nimet yeti┼čmeseydi, yerilerek ├ž─▒plak bir yere at─▒l─▒rd─▒. Fakat (b├Âyle olmad─▒), Rabb’i onun duas─▒n─▒ kabul etti de onu salihlerden k─▒ld─▒” (el-Kalem, 68/8, 49, 50).

Y├╗nus (a.s)’─▒ bu s─▒k─▒nt─▒lardan kurtaran Y├╝ce Allah, onun milletine de neticede hid├óyeti nasib etti. Onlar da sonunda Allah’a im├ón edip tevhid’e sar─▒ld─▒lar. Onlar─▒n tevbe edip hakka d├Ân├╝┼člerini if├óde eden ├óyetin me├óli ┼č├Âyledir:

“─░nand─▒lar, biz de onlar─▒ bir s├╝reye kadar ge├žindirdik” (es-Saffat, 37/148).

Y├╗nus (a.s)’─▒n milletinin bu ┼čekilde tevbe etmeleri, k├╝f├╝rden d├Ân├╝p Allah’a inanmalar─▒, Allah taraf─▒ndan ├Âv├╝lm├╝┼č, methedilmi┼čtir:

“Ke┼čke (azab─▒ g├Ârd├╝kten sonra) inan─▒p da, inanmas─▒ kendisine fayda veren bir memleket olsayd─▒! (Azab─▒ g├Ârd├╝kten sonra inanmak, hi├ž bir memlekete yarar sa─člamam─▒┼čt─▒r). Yaln─▒z Y├╗nus’un kavmi, (azab hen├╝z inmeden ├Ânce) inan─▒nca, d├╝nya hayat─▒nda onlardan rezillik azab─▒n─▒ kald─▒rm─▒┼č ve onlar─▒ bir s├╝re daha ya┼čatm─▒┼čt─▒k” (Y├╗nus, 10/98).

Y├╗nus (a.s)’─▒n faziletli bir insan oldu─ču, Y├╝ce Allah taraf─▒ndan ┼č├Âyle haber verilmi┼čtir:

“─░sm├óil, el-Yesa’, Yunus ve Lut’a da (yol g├Âsterdik). Hepsi iyilerden idiler” (el-En’├óm, 6/86).

Hz. Muhammed (s.a.v) de onu ┼č├Âyle ├Âvm├╝┼čt├╝r:

“Her kim ben Y├╗nus b. Matt├ó’dan hay─▒rl─▒y─▒m derse, yalan s├Âylemi┼čtir” (Buh├ór├«, Tefsiru s├╝re 6, 4).

Y├╗nus (a.s) da, di─čer peygamberler gibi, insanlar─▒ k├╝fr├╝n ┼čerrinden nehyetmi┼č ve Allah’a im├ón etmeye davet etmi┼čtir. ─░nanan insanlar i├žin, onun hayat─▒ndan al─▒nacak ├že┼čitli ibretler vard─▒r.

(Visited 153 times, 1 visits today)

─░lgili konular

Leave a Comment