Hz. S├╝leyman (as)

hz.-suleyman-tapinagi

─░br├ónice ┼×lomo (Salomon). Hz. Davud’un o─člu, O’ndan hemen sonra ─░srail o─čullar─▒n─▒n peygamberi “akl-─▒ selim” ve “nazik” manalar─▒na gelen “selim”in e┼č anlaml─▒s─▒.

Kitab-─▒ Mukaddes’e g├Âre Hz. S├╝leyman, israilo─čullar─▒n─▒n icraatlar yapm─▒┼č b├╝y├╝k peygamber ve h├╝k├╝mdard─▒r. Kur’├ón-─▒ Kerim, Hz. S├╝leyman’─▒n bir ─░srailo─čullar─▒ peygamberi oldu─čunu a├ž─▒klarken; H─▒ristiyanlar─▒n mukaddes kitab─▒ ─░ncile g├Âre O, bir ─░srail kral─▒d─▒r. Devrinin en ├Ânemli hadisesi, Ken’anl─▒lar─▒n kesin olarak itaat alt─▒na al─▒nmas─▒d─▒r. Bundan ayr─▒ olarak Hz. S├╝leyman memleketini 12 eyalete ay─▒rarak her birine birer vali tayin etmi┼č; b├Âylece ├╝lkenin daha iyi idaresini sa─člam─▒┼čt─▒r. 12 eyalet olmas─▒n─▒n sebebi her b├Âlgeye y─▒lda bir ay devlete kar┼č─▒ m├╝kellefiyetler koymas─▒ndand─▒r.

Hz. S├╝leyman, saltanatl─▒ ve azametli bir peygamberdir. O’nun krall─▒─č─▒ bu g├╝nk├╝ Filistin, ├ťrd├╝n’├╝n tamam─▒ ve Suriye’nin bir k─▒sm─▒n─▒ i├žine almakta idi. Hz. S├╝leyman’─▒n eserleri aras─▒nda, memleketin savunmas─▒ i├žin in┼ča ettirdiklerini ilk s─▒rada saymak l├óz─▒md─▒r. Asker sevki i├žin se├žilen kilit noktalarda yapt─▒r─▒lan istihk├ómlar bu bak─▒mdan ├žok ├Ânemlidir.

Hz. S├╝leyman’─▒n en m├╝him eseri , Siyon da─č─▒’na in┼ča ettirdi─či M├óbed’tir. Babas─▒ Hz. Davud zaman─▒nda ayn─▒ yerde yaln─▒z bir ├žad─▒r vard─▒ ve bu ├žad─▒ra T├óbut├╝l-ahd (Ahid sand─▒─č─▒) konulmu┼čtu. S├╝leyman M├óbedi veya sadece M├óbed denilen yap─▒n─▒n bug├╝n temel duvarlar─▒ndan bir b├Âl├╝m├╝ kalm─▒┼čt─▒r. A─člama duvar─▒ olarak isimlendirilen k─▒s─▒m da bu temeldir. S├╝leyman M├óbed’i, Yahudi, H─▒ristiyan ve M├╝sl├╝manlarca mukaddes say─▒lmaktad─▒r. Hz. S├╝leyman, Sur kral─▒ Hiram ve M─▒s─▒r Firavunuyla dostluk kurdu─ču i├žin, her iki ├╝lke ile ticari ve k├╝lt├╝rel m├╝nasebetlere giri┼čmi┼čtir. B├Âylece yabanc─▒ k├╝lt├╝r ve m├╝esseseler israilo─čullar─▒ aras─▒na da girme─če ba┼člam─▒┼čt─▒r. Nitekim o tarihten sonra Kud├╝s’te hem yabanc─▒ mallar sat─▒lmaya ba┼članm─▒┼č; hem de yabanc─▒ h├╝k├╝mdarlar Hz. S├╝leyman’─▒ ziyarete gelmi┼člerdir. Bu konuyu vurgulayan Kitab-─▒ Mukaddes (Tevrat, I. Krallar, X, 22). Hz. S├╝leyman’─▒n b├╝y├╝k bir deniz ticaret filosu kurdu─čunu zikreder.

─░srailo─čullar─▒ Hz. S├╝leyman zaman─▒nda sosyal ve meden├« a├ž─▒dan en ├╝st d├╝zeyde bir geli┼čme sergilemi┼člerdir. Tarih├žiler Hz. S├╝leyman─▒ ├ólim, imarc─▒ ve saltanat seven bir ki┼či olarak tasvir eder (A. Refik, Tarih-i Umumi, ─░stanbul 1328, I, 266). Hz. S├╝leyman, babas─▒ndan devrald─▒─č─▒ b├╝y├╝k devleti daha da g├╝├žlendirerek, idaresi alt─▒ndaki b├╝t├╝n topraklar─▒ asker├« a├ž─▒dan kontrol alt─▒na almay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r.

Hz. S├╝leyman’─▒n hayat─▒ ve faaliyetleriyle ilgili bilgileri daha ├žok Tevrat ve Kur’├ón’da bulmaktay─▒z. Kur’├ón-─▒ Kerim d─▒┼č─▒ndaki kaynaklarda O’nun hayat─▒ hakk─▒nda efsanev├« nakillere rastlanmaktad─▒r. Ger├žek bilgilerle bu es├ótir├« nakilleri birbirinden ay─▒rmak olduk├ža zordur.

Hz. S├╝leyman, tahta ├ž─▒kar ├ž─▒kmaz ├Âncelikle kendisine kar┼č─▒ olanlar─▒ etkisiz hale getirmi┼č; yak─▒n dostlar─▒ ve g├╝vendi─či ki┼čilere asker├«, idar├« ve din├« g├Ârevler vermi┼čtir. Hz. S├╝leyman’─▒n kurdu─ču devletin temeli daha ziyade ticarete dayanmaktad─▒r. Bundan dolay─▒d─▒r ki, ├ževresindeki devletlerden baz─▒lar─▒ O’nunla ticaret ortakl─▒klar─▒ kurmu┼člard─▒r. Hz. S├╝leyman ├Âzellikle ba┼čkent Kud├╝s i├žin b├╝y├╝k ├žapta harcamalara giri┼čmi┼č; burada bir sur, Millo ad─▒ verilen bir bina ve me┼čhur Kud├╝s M├óbedi’ni yapt─▒rm─▒┼čt─▒r. Bu M├óbet zamanla Yahudili─čin ve ilk d├Ânem H─▒ristiyanl─▒─č─▒n─▒n tek din├« merkezi durumuna gelerek, fiziki yap─▒s─▒n─▒n ├Âtesinde bir ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. Di─čer taraftan Hz. S├╝leyman zaman─▒nda geli┼čen milletler aras─▒ ticaret a─č─▒, ─░srailo─čullar─▒ aras─▒nda fikr├« ve dini a├ž─▒dan evrensellik anlay─▒┼č─▒n─▒n do─čmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r (Bertholet, W├Ârterbuch der Religionen, Stuttgart 1962, s. 482).

Hz. S├╝leyman’─▒n hak├«m ve ┼čair y├Ân├╝ de me┼čhurdur. Kitab-─▒ Mukaddes (Tevrat)’de 31 babtan meydana gelen S├╝leyman’─▒n Meselleri’nin O’na ait oldu─ču Yahudi kaynaklar─▒nda zikredilir. Bu b├Âl├╝mde Hz. S├╝leyman’─▒n hikmetli s├Âzlerinden ├Ârnekler bulunmaktad─▒r: “Rab korkusu bilginin ba┼člang─▒c─▒d─▒r”; “Sefihler ise hikmet ve terbiyeyi hor g├Âr├╝rler” (I. bab, 7. c├╝mle). Bunun yan─▒ s─▒ra, yine Kitab-─▒ Mukaddes (Tevrat)’de 8 babtan meydana gelen ve O’nun yazd─▒─č─▒ iddia edilen Ne┼čidelerin Ne┼čidesi b├Âl├╝m├╝nde, bir peygambere hi├ž de yak─▒┼čmayacak a┼čk ve harem hayat─▒ndan bahseden c├╝mleler vard─▒r. Bunlar da Tevrat’─▒n tahrife u─črad─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒k se├žik g├Âstermektedir. Ne┼čidelerin Ne┼čidesi ba┼čtan sona okununca bu c├╝mlelerin bir peygamber a─čz─▒ndan ├ž─▒kmayaca─č─▒n─▒ dindar yahudiler dahi kolayca kabul edebilir. Sayd─▒klar─▒m─▒zdan ayr─▒ olarak Yahudi mezheplerinden Ferisili─či desteklemek i├žin S├╝leyman’─▒n Mezmurlar─▒ ad─▒yla uydurulmu┼č 18 Mezmur daha vard─▒r. Bunlar Tevrat’a al─▒nmam─▒┼čt─▒r. Tevrat’taki Mezmurlar O’nun babas─▒ Hz. Davud’undur.

H─▒ristiyan literat├╝r├╝nde Hz. ─░sa’n─▒n “Davud o─člu” diye an─▒lmas─▒, O’nun yaln─▒zca Hz. Davud neslinden geldi─čini belirtmek i├žin de─čildir. Hz. ─░sa’n─▒n ayn─▒ zamanda, Hz. S├╝leyman gibi insanlar ve cinlere h├╝kmeden ger├žek bir “Davud o─člu S├╝leyman” oldu─čunu vurgulamak i├žindir (Ana Brit. XX,169). Arap tarih├žileri Hz. S├╝leyman’─▒n ihti┼čaml─▒ ┼čahsiyetini, O’nun sihir ve kehanetteki fevkal├óde ├╝st├╝nl├╝klerini, en karma┼č─▒k problemleri keskin zek├ós─▒yla ├ž├Âz├╝┼č├╝n├╝ vb. fetanetini anlatmak i├žin m├╝stakil eserler yazm─▒┼člard─▒r. Kur’├ón-─▒ Kerim ve ─░sl├óm kaynaklar─▒n─▒n Hz. S├╝leyman hakk─▒nda verdi─či bilgiler Divan edebiyat─▒na da ilham kayna─č─▒ olmu┼čtur. S├╝leymann├óme ve Kitab-─▒ S├╝leyman, O’nun dini destan├« hayat─▒n─▒ konu edinen de─čerli eserlerden sadece ikisidir.

Arap ve S├╝ryani yaz─▒lar─▒n─▒n icad─▒n─▒ Hz. S├╝leyman’a isnat edenler bulundu─ču gibi; Arap├ža bir ├žok sihir kitab─▒n─▒ O’nun yazd─▒─č─▒n─▒ iddia edenler de vard─▒r. Hz. S├╝leyman’la ilgili efsanelerdeki ─░ran tesiri, O’nun ├çem┼čid’le mukayese edilmesine zemin haz─▒rlam─▒┼čt─▒r (J. Walker, XI,174). Hz. S├╝leyman’─▒n mezar─▒ belli de─čildir. Ancak Kubbet├╝’s-sahr├ó (Kud├╝s) veya Taberiye g├Âl├╝ yak─▒n─▒nda bulundu─čunu baz─▒ eserler zikretmektedir.

Hz. S├╝leyman’la ilgili en sa─člam bilgiler ┼č├╝phesiz Kur’├ón-─▒ Kerim’de mevcuttur. Kur’├ón’da, Hz. S├╝leyman’─▒n ismi ├žok ge├žer. Kur’├ón O’ndan Allah’─▒n ger├žek bir rasul├╗, bir nebi ve peygamberlerin bir numunesi olarak s├Âz ederken, kendisine has meziyetlerini de a├ž─▒klar. Cenab-─▒ Hakk’─▒n zaman ve ┼čartlar gere─či her peygamberine ihsan etti─či mucizelerden farkl─▒ olarak Hz. S├╝leyman’a da verdi─či bir tak─▒m mucizeleri vard─▒r. Kur’├ón, ├Âncelikle Hz. S├╝leyman’─▒n asla k├ófir olmad─▒─č─▒n─▒ (el-Bakara, 2/102) vurgulamakta ve Allah’─▒n O’na vahyetti─čini a├ž─▒klamaktad─▒r (en-Nisa, 4/163). Kur’├ón’─▒n bir di─čer ayetinde (el-En’am, 6/84). Hz. S├╝leyman’─▒n hidayet ve n├╝b├╝vvete kavu┼čturuldu─ču; adaleti tatbik konusunda babas─▒n─▒ dahi ge├žti─či (el-Enbiya, 21/78, 79); kendisine ilim verildi─či (en-Neml, 27/15); ku┼člar─▒n dilini anlad─▒─č─▒ (en-Neml, 27/16); cinlerden, insanlardan ve ku┼člardan ordular toplad─▒─č─▒ (en-Neml, 27/17) bildirilmektedir. Hz. S├╝leyman’─▒n en ├Ânemli hizmetlerinden biri, Seb├ó Melikesinin O’nun maiyyetinde m├╝sl├╝man olu┼čudur (en-Neml, 27/44). R├╝zg├ór─▒n Hz. S├╝leyman’─▒n emrine verildi─či; erimi┼č bak─▒r madenlerinin O’nun i├žin sel gibi ak─▒t─▒ld─▒─č─▒; cinlerden bir k─▒sm─▒n─▒n O’nun emrinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ (es-Sebe’, 34/12) yine Kur’├ón’dan ├Â─črendi─čimiz hususlard─▒r. Hz. S├╝leyman’─▒n daima Allah’a y├Âneldi─čini (Sa’d, 38/30); imtihan edilmesi ├╝zerine Rabb─▒ndan ba─č─▒┼članma dile─činde bulundu─čunu ve kimsenin ula┼čamayaca─č─▒ bir h├╝k├╝mranl─▒─č─▒ Rabb─▒ndan istedi─čini (Sa’d, 38/34-35) Kur’├ón bize haber vermektedir.

Kur’├ón-─▒ Kerim’den hayat hik├óyesini olduk├ža ayr─▒nt─▒l─▒ bir ┼čekilde ├Â─črendi─čimiz Hz. S├╝leyman─▒n, ├Âzellikle Tevrat ve Yahudi kaynaklar─▒nda farkl─▒ anlat─▒l─▒┼č─▒ dikkat ├žekmektedir. Kur’├ón-─▒ Kerim Hz. S├╝leyman’─▒n bu y├╝k saltanat ve g├╝├žlerini b├╝y├╝lerle elde etti─či yolundaki Tevrat (I Krallar ve II. Krallar)’dan kaynaklanan isnad─▒ ┼čiddetle reddeder. Bir di─čer husus da ┼čudur: Hz. Davud ve o─člu Hz. S├╝leyman, bir kavmin ├žobans─▒z kalan s├╝r├╝s├╝n├╝n geceleyin ba┼čkas─▒na ait bir arazide yay─▒lmas─▒ ├╝zerine, ortaya ├ž─▒kan zararla ilgili olarak h├╝k├╝m vermek durumunda kalm─▒┼člard─▒r. Bu meselede Hz. S├╝leyman’─▒n h├╝km├╝ babas─▒n─▒n verdi─či h├╝k├╝mden daha isabetli olmu┼čtur. Bu ├Ânemli hadiseye Kitab-─▒ Mukaddes ve Yahudi kaynaklar─▒ yer vermedi─či halde; bu konuda da doyurucu bilgileri ancak Kur’├ón tefsirlerinden almaktay─▒z.

Yine Kur’├ón-─▒ Kerim, Hz. S├╝leyman’─▒n cinlerden, insanlardan ve ku┼člardan ordular toplad─▒─č─▒n─▒ (en-Neml, 27/17) a├ž─▒klad─▒─č─▒ halde, gerek Tevrat, gerekse ─░ncil bu konuya hi├ž temas etmemi┼čtir. Kur’├ón d─▒┼č─▒nda hadiseyi ayr─▒nt─▒l─▒ bir ┼čekilde ancak Talmud ve hahamlara ait rivayetler ele alm─▒┼čt─▒r. Ayni ┼čekilde Hz. S├╝leyman’a ku┼č ve hayvan dillerinin ├Â─čretilmi┼č oldu─čuna dair Kitab-─▒ Mukaddes’te bilgi bulunmamas─▒na kar┼č─▒l─▒k Kur’├ón-─▒ Kerim ├Ânemine binaen bu meselede bizleri bil gilendirmi┼čtir. Biraz farkl─▒ olmakla beraber bu konuda ─░srail kaynakl─▒ eserlerde (Yahudi Ansk. XI, 439 vd. ) bilgi bulunmaktad─▒r.

Hz. S├╝leyman ad─▒n─▒n ge├žti─či her yerde, Seb├ó Melikesinin ad─▒ da hemen hat─▒rlanmaktad─▒r. Bilindi─či gibi Yemen’deki Seb├ó devleti, melike Belk─▒s taraf─▒ndan idare edilmektedir. Belk─▒s’─▒n m├╝sl├╝man olu┼ču Hz. S├╝leyman’─▒n, Rahman ve Rah├«m olan Allah’─▒n ad─▒yla ba┼člayan mektubuyla ger├žekle┼čmi┼čtir. Hz. S├╝leyman’la Seb├ó Melikesi aras─▒nda ge├žen k─▒ssa Kur’├ón-─▒ Kerim (en-Neml, 27/20-44), Tevrat (II. Tarihler, IX,1-12) ve ─░ncil (Matta, XII, 42; Luka, XI, 31)’de ├že┼čitli ┼čekillerde zikredilmi┼čtir. Ancak bu k─▒ssan─▒n Yahudi ┼čif├óh├« rivayetlerinde ge├žen ┼čekliyle Kur’├ón’daki anlat─▒l─▒┼č─▒ aras─▒nda b├╝y├╝k bir benzerlik tesbit edilmektedir (Mevdudi, Tefhim, (T├╝rk. ├žev.) ─░stanbul 1987, IV,103). Ancak Hz. S├╝leyman ile ├ža─čda┼č olan Sebe krali├žesinin Belk─▒s olup olmad─▒─č─▒ de─čildir. Zira Milattan sonra 250’li y─▒llarda ya┼čayan ve ad─▒ Belk─▒s olan bir Himyeri Krali├žesi bilinmektedir. M├╝fessirlerin yak─▒n tarihte ismi bilinen Belk─▒s ile Hz. S├╝leyman’─▒n ├ža─čda┼č─▒ olup, ismi bilinmeyen krali├žeyi bar─▒┼čt─▒rm─▒┼č olduklar─▒ g├Âr├╝lmektedir.

(Visited 131 times, 1 visits today)

─░lgili konular

Leave a Comment